Projecten

Zwaluwen

Biodiversiteit



Terug naar overzicht
Delen

Over dit project

Het valt niet mee om zwaluw te zijn. Elk jaar doet zich hetzelfde probleem voor: zwaluwen keren na een overwintering in het Zuiden terug naar hun oude nestplaats, maar die blijkt niet langer te bestaan. Meer nog: het blijkt onmogelijk om op dezelfde plaats opnieuw te beginnen. De ontreddering is enorm, wat nu? Het overkomt huiszwaluwen, boerenzwaluwen, oeverzwaluwen en gierzwaluwen zo vaak, dat hun populaties er de laatste 30 jaar drastisch op achteruit gingen. Dat tij willen we graag keren! 

Met kleine ingrepen binnen onze werking, zoals kunstnesten plaatsen in de buurt van bestaande kolonies of natuurinclusieve ingrepen aan onze woningen, kunnen we deze vogels een handje helpen.

Projectinfo

Wanneer? Jaarrond

Waar? Alle steden, gemeenten en particulieren binnen ons werkingsgebied kunnen beroep doen op het advies van ons regionaal landschap.

Meer weten? Contacteer Audrey Jansseune voor meer informatie (audrey@rlsd.be)

Bijzondere vogels

Zwaluwen worden ook wel "de acrobaten van de lucht" genoemd. De huiszwaluw en de boerenzwaluw zijn de twee meest voorkomende zwaluwsoorten in onze streek. Maar wist je dat er ook gierzwaluwen en oeverzwaluwen bestaan? Lees meer over deze fascinerende vogels! 

Huiszwaluw

Huiszwaluw
© Lars Soerink

De huiszwaluw is een kleine zwart-witte zangvogel die zich thuis voelt tussen de mensen. De nesten van de huiszwaluw vind je vooral aan gevels en huizen. De huiszwaluw houdt niet van nieuwe en gerenoveerde gebouwen, waardoor het  aanbod aan potentiële nestplaatsen de laatste decennia sterk is afgenomen.

Boerenzwaluw

Boerenzwaluw
© Wesley Poelman

De boerenzwaluw vind je vooral op het platteland, waarbij hij zijn nest bouwt in boerderijen, schuren en stallen. Voor deze zwaluw is het heel belangrijk om makkelijk in en uit te kunnen vliegen. Stallen worden echter steeds vaker gerenoveerd en volledig afgesloten, waardoor deze niet meer aantrekkelijk zijn als nest voor de boerenzwaluw. 

Gierzwaluw

Gierzwaluw
© Sebastien Betru

De gierzwaluw maakt zijn nest graag in dorpen en steden, dicht in de buurt van mensen. Van oorsprong zijn het eigenlijk rotsbroeders. Ze pasten zich aan in onze stedelijke omgeving door te broeden in spleten, gaten en donkere holten van allerlei gebouwen. Vooral oude gebouwen, vaak in de binnenstad van steden, zijn in trek. De laatste jaren worden oude panden in de stad echter vaak gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouwprojecten, waar geen plek meer is voor de gierzwaluw.

Overzwaluw

Oeverzwaluw
© Yves Adams

De oeverzwaluw vind je vooral op open terreinen met zoet water. Deze zwaluw broedt in zelfgegraven tunnels in rivieroevers. Door het gebrek aan steile broedwanden ((rivier- en beekoevers worden verhard) gaan de aantallen de laatste jaren sterk achteruit.

Hoe kunnen we zwaluwen helpen?

Met kleine ingrepen binnen onze werking, zoals kunstnesten plaatsen in de buurt van bestaande kolonies of natuurinclusieve ingrepen aan onze woningen, kunnen we deze vogels een handje helpen. Hieronder vind je alvast enkele tips per zwaluwsoort. Heb je bijkomende vragen of heb je extra advies nodig? Aarzel dan niet om contact op te nemen met Audrey Jansseune (audrey@rlsd.be

Huiszwaluw

© Yves Adams

Stel dakrenovaties uit tot september.
Zo worden huiszwaluwen niet gestoord tijdens het broeden.

Plaats kunstnesten in de buurt van een bestaande zwaluwkolonie.
Zo vindt de huiszwaluw sneller de weg naar de ideale broedplek onder je dak. Huiszwaluwen broeden het liefst onder een diepe (witte) dakoversteek en een rode baksteengevel. Niet zeker of jouw gevel geschikt is? Vraag ons vrijblijvend om advies.

Voorzie buiten een modderpoel en eventueel wat stro.
Zo heeft de huiszwaluw toegang tot voldoende nestmateriaal.

Bewoonde nestjes aan jouw gevel?
Vraag tussen 1 mei en 30 juni (opgelet, verschilt van gemeente tot gemeente) een subsidie aan bij je milieudienst. Per jaar heb je recht op 25 euro voor 1 of 2 bewoonde nesten. Voor 3 tot 10 nesten is dat 37,50 euro, voor meer dan 10 nesten 50 euro en voor meer dan 25 nesten 65 euro per jaar. 

Boerenzwaluw

© Brian Eager

Maak je stallen aantrekkelijker.
Breng latjes of broedplankjes aan op plaatsen waar marters of poezen niet bij kunnen.

Denk in april en mei aan een modderpoel.
Een nat karrenspoor volstaat al.

Plaats een kunstnest in een permanent geopende schuur of loods.
Zo kunnen boerenzwaluwen makkelijker nestelen.

Vraag een subsidie aan bij de milieudienst.
De tarieven zijn dezelfde als bij bewoonde nesten van huiszwaluwen.

Gierzwaluw

© Jeroen Mentens

Stel verbouwingswerken uit tot juli.
Zo kunnen gierzwaluwen ongestoord voor hun kroost zorgen.

Voorzie een kleine opening (4 x 7 cm) in je dakgootbekisting.
Mogelijk voorziet jouw gemeente een eenmalige subsidie tot 50 euro.

Hang een gierzwaluwkast.
Er bestaan meer dan 10 soorten modellen. Vraag ons vrijblijvend om advies. Mogelijk voorziet jouw gemeente een eenmalige subsidie tot 50 euro. 

Werk een discrete inbouwsteen in bij renovatie of nieuwbouw.
Het kost de architect geen moeite en je ziet het nauwelijks. Mogelijk voorziet jouw gemeente een eenmalige subsidie. 

Subsidies voor zwaluwnesten

Bijna alle gemeenten die bij ons zijn aangesloten, hebben of werken aan een subsidiereglement voor het instandhouden van bewoonde zwaluwnesten. Dat houdt in dat je een toelage krijgt van 25 tot 65 euro, afhankelijk van het aantal bezette zwaluwnesten aan/in woningen of andere gebouwen.

Kunstnesten voor zwaluwen

© RLSD
© RLSD

De kunstnesten die we plaatsen, worden stuk voor stuk met de hand gemaakt. Paul Depredomme uit Aalter is de architect van hun unieke samenstelling. Hij deed er jaren over om het productieproces te perfectioneren. Hij leidde enkele mensen van Dagactiviteitencentrum De Loft (Dendermonde) op. Intussen zijn zijzelf specialisten in het vak. 

Wie kunstnesten wil maken, moet oog hebben voor detail. Zwaluwen blijken kieskeurige vogels te zijn. "Zwaluwen nestelen zich enkel in kunstnesten die er natuurlijk uitzien en natuurlijk ruiken. Dus maken we de nestjes oneffen met onze vingertoppen en eens uitgedroogd, smeren we ze in met aarde", verklappen ze in De Loft. "De afgewerkte nesten bevestigen we aan witte plankjes, want zwaluwen hebben een uitgesproken voorkeur voor witte dakgoten."

De Loft maakt drie weerbestendige modellen:

  • volledige nesten voor huiszwaluwen
  • volledige nesten voor boerenzwaluwen
  • casconestjes voor beiden (halve nesten die als hoefijzers op muren worden bevestigd, ze bieden de vogels een fundering)
© RLSD
© RLSD

Educatief materiaal

Praktische folder

Hoe meer je leest en weet over de zwaluwen, des te meer je in verwondering (en bewondering!) raakt voor deze fascinerende vogels. De huiszwaluw en de boerenzwaluw, de twee algemeenste zwaluwsoorten in onze streek, komen aan bod. Meer aandacht voor deze twee soorten is niet overbodig, want ze staan onder druk. Gelukkig kunnen kleine maatregelen een wereld van verschil maken. En dat is niet alleen specialistenwerk, ieder van ons kan helpen. Je leest er alles over in deze brochure.

Download de brochure

Educatief pakket voor scholen

Een wereldreiziger. Een metselaar. Een insectenbestrijder. Een bedreigde diersoort. Er is zoveel te vertellen over huis- en boerenzwaluwen! Via handige lesbladen voor zowel leerlingen als leerkrachten, leren kinderen van de eerste, tweede en derde graad lager onderwijs op een speelse manier heel wat bij. Je mag ze gratis gebruiken. Veel plezier!

 

Naar de educatieve pakketten

Voorbeeldproject

De Sint-Jozefkliniek in Bornem liet in zijn gevel maar liefst 20 inbouwstenen voor gierzwaluwen verwerken. Het was voor het bureau AAPROG Architecten de eerste keer dat ze zo'n vraag kregen.

Is het moeilijk om de inbouwstenen in de plannen te verwerken?

Griet Van den Berghe (ingenieur- architect): "Integendeel, het procedé bleek heel eenvoudig. De inbouwstenen horen hoog in de gevel geplaatst te worden, waardoor er geen binnenruimte verloren gaat. Eigenlijk moesten we enkel rekening houden met de dikte van de isolatie en de dakrand. Het resultaat oogt bovendien strak en discreet. Ik kan dan ook geen enkele reden bedenken om het niet te doen. We zien zeker mogelijkheden voor andere projecten, zoals zorgcentra en scholen. Want zwaluwen brengen leven in de brouwerij."

© Regionale Landschappen
© Regionale Landschappen

Waarom investeerde het ziekenhuis in 20 inbouwstenen?

Carline De Cauwer (Sint-Jozefkliniek): "Robbert Schepers, medewerker van Regionaal Landschap Schelde-Durme, had gehoord over onze verbouwplannen en bracht de gierzwaluwen onder de aandacht van onze bouwheren. De verbouwingen zouden sowieso gebeuren met oog voor de omgeving en een minimale belasting op het milieu. Maar dat we ook echt iets konden doen voor de natuur, beseften we niet. Toen bleek dat er geen technische bezwaren waren tegen de inbouwstenen, hebben we geen moment geaarzeld."

Misschien vind je dit ook interessant:

Naar al onze projecten
© Wesley Poelman
Contacteer ons
© Miles Burke