Water+Land+Schap Klimaatrobuuste Groene Noordrand

De Amelvonnesbeek, de grootste zijbeek van de Maalbeek, stroomt van west naar oost doorheen de Plantentuin Meise. In het domein is bijna de hele zone langs deze beek risico-overstromingsgebied. De Amelvonnesbeek stroomt door een boscomplex, in een rechtgetrokken trace doorheen de graslanden ten westen van het Kasteel van Bouchout en haar vijver.

De beek krijgt opnieuw natuurlijke meanders. Door de wijziging in de loop en uitdieping van de momenteel rechtlopende Amelvonnesbeek verhoogt de waterretentie op de site. De beek wordt dubbel zo lang en kan maar liegst tien keer mer water bergen.  Zo is de omgeving beter beschermd tegen wateroverlast en krijgt natte natuur meer kansen. De ruimte rondom de meanderende Amelvonnesbeek vormt een ideale ecologische uitgangspositie voor de aanplanting van vallei- en moerasbos.

De nieuwe Amelvonnesbeek werd voorgesteld op maandag 23 oktober 2023. De hermeandering van de Amelvonnesbeek is daarmee de eerste realisatie in Vlaanderen van alle projecten Water+Land+Schap die met de Blue Deal-middelen gefinancierd worden.

De Lieveherenbeek of  Kaarlijbeek komt de Plantentuin Meise binnen in het noorden, naast de omheiningsmuur van de Pastorietuin van Meise in de August Van Doorslaerlaan. Sinds de 19de eeuw is de Kaarlijbeek of Lieveherenbeek volledig ingebuisd tot aan haar monding in de Amelvonnebeek, ook in de Plantentuin. Tot nu.

De Lieveherebeek stroomt opnieuw bovengronds én meanderend in de Plantentuin Meise. De loop en de bedding werden bepaald door enkele waardevolle bomen, die werden ontzien. De beek mondt nu uit in de lager gelegen Oranjerievijver. Die van het regenwater op, houdt het tijdelijk vast en geeft het vertraagd weer af. Zo zorgt de beek voor een regelmatige extra watertoevoer en wordt er extra waterbuffering binnen de Plantentuin gecreëerd.

Aquafin onderzoekt nu hoe de regenwaterafvoer bij een ontkoppeling van de Tuinwijk in Meise kan worden aangesloten op deze waterloop. Het regenwater van de huizen kan de beek dan bijkomend voeden en helpen om het water en de natte natuur in Plantentuin Meise te creëren.

De P. Remekerstraat had al een gescheiden rioleringssysteem, maar het regenwater stroomde via een opengracht en ondergrondse buis door een weide naar de Maalbeek. Die gracht is nu ontkoppeld en aangesloten op een netwerk van drie wadi's, een ingenieus natuurlijk infiltratiesysteem. Het regenwater wordt nu vertraagd afgevoerd in de Maalbeek én kan ondertussen in de bodem infiltreren. 

In het weiland zal een natte natuur ontwikkelen. Dit komt de biodiversiteit ten goede in de buurt van het natuurreservaat Beverbos. Door deze extra buffer wordt bovendien de druk op de Maalbeek en haar zijbeken bij hoge debieten getemperd.

Dit verlaagt het risico op overstromingen stroomafwaarts en maakt de vallei klimaatbestendiger.

Bij hoog debiet moet ook hier de druk op de Amelvonebeek en haar zijbeek verlaagd worden. Een knijpconstructie ter hoogte van de Brusselsesteenweg in combinatie met enkele kleinere tussenschotten stroomopwaarts vertraagt het water en laat het lokaal infiltreren. Zo kan er bijkomende natte natuur in de vallei ontwikkelen.

Tussen de Tommenmolenstraat en de Maalbeek, ter hoogte van Hof te Poddegem, is de bodem gecompacteerd, halfverhard en vervuild met puinafval. Hierdoor kan het terrein haar waterbergende en -infiltrerende functie niet opnemen, wat de druk op overstroombare gebieden verhoogt. Deze gebieden zijn vaak bebouwd, waarbij het water dus voor schade en overlast zorgt. De bufferbekkens stroomopwaart van de Maalbeek, erosiemaatregelen en de afkoppeling van het regenwater volstaan niet. Overal langs de Maalbeek moet meer ruimte voor waterbuffering gecreëerd worden.

De sanering van de inerte stortmaterialen laat toe om een zomer- en winterbedding te maken. Het nieuwe profiel van de waterloop zal geleidelijk oplopen van de oever naar de Tommenmolenstraat en variëren in hellingsgraad. Deze natuurlijke oevers en de winterbedding geven ruimte voor waterbuffering en biedt kansen voor de verdere ontwikkeling van natte natuur. Dit verhoogt de biodiversiteit in en langs de beek.

De hele valleibodem wordt in zijn oorspronkelijke toestand hersteld met het typische valleibos, de daarbij horende kwelrijke natte hooilanden en een positieve bijdrage aan het grond- en oppervlaktewater.

Het herdenken van een teelt- en productiewijze naar een klimaatadaptieve landbouw is de basis voor dit project. De private eigenaar wil een agrarisch model-ecosyteem ontwikkelen. Hij wil een concrete invulling geven aan toekomstige uitdagingen die zich stellen.

De akker op de Priesterlindekouter is 80 are groot en werd voordien gebruikt voor teelten als maïs of monocultuurgewassen.

In het begin wordt er volop gewerkt aan de verbetering van de bodem en haar structuur. Luzerneteelten verbetert de bodemstructuur en het vasthouden van water op de bodem. Ook aan de erosieproblematiek wordt gewerkt. Een jaarlijks analyse van een grondstaal moet de voorspelde verbetering van de bodem helpen inschatten.

Via de aanleg van swales en een poel en door het gebruik van reservoirs moet de waterhuishouding verbeteren. 

Tot slot worden voedselproducerende bomen en bessenstruiken aangelegd.

Den Diepen Boomgaard is een sociaal en duurzaam project, respect voor mens en milieu staan er centraal. De groenten worden er biologisch geteeld volgens een milieuvriendelijke productiemethode. Liggend in de vallei van de Maalbeek heeft deze maatwerkplaats ook extra aandacht voor landschappelijke integratie en willen ze de natuurwaarden op de plek verhogen.

Den Diepen Boomgaard werkt al aan een gezonde bodem en gaat spaarzaam om met water. Langs de velden ligt een recent water- en irrigatiesysteem met aftappunten langsheen de velden. De twee bestaande regenwaterputten dekken het nodige watergebruik onvoldoende. Extra regenwaterputten kunnen het water van de nabijgelegen daken, zoals de Liermolen, opvangen. Later worden deze regenwaterputten aangesloten op het bestaande water- en irrigatiesysteem.

Een nog gerichter gecontroleerd watergebruik en extra waterbuffering zullen de landbouw hier nog klimaatrobuuste maken. Extra aanplantingen met autochtoon en inheems plantgoed zullen de biodiversiteit en de landschappelijke indeling versterken.