Een traject rond Goet te Quabeke toont hoe publieke gronden strategisch kunnen bijdragen aan landbouw, landschap en open ruimte, maar dat kan enkel door samenwerking met verschillende partners.
Uit grond voor gesprek groeit samenwerking voor de toekomst
RONSE 16 juni 2026 – Publieke gronden zijn meer dan een financiële reserve. Ze bepalen mee hoe we landbouw, landschap en open ruimte in de toekomst vormgeven. Dat blijkt uit het LEADER-project rond Goet te Quabeke, waarin Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender samen met partners onderzocht welke rol publieke gronden vandaag en in de toekomst kunnen spelen en daaraan de kracht van samenwerking te koppelen.
Goet te Quabeke is een historische hoeve met 48 ha aan publieke landbouwgronden rond de hoeve in Sint-Maria-Lierde. Toen de site pachtvrij en op het randje van verkoop stond, kwamen een aantal gebiedskenners aankloppen bij RLVAD. RLVAD zag de kansen van het gebied en diende een LEADER-project in. Het LEADER-traject werd goedgekeurd op in mei 2024. Na een aantal werksessies werd duidelijk dat de vragen rond Goet te Quabeke ook elders in de streek spelen. Daarom heeft RLVAD het onderzoek verbreed naar het streekniveau. De denkoefening rond één site, groeide uit tot een bredere vraag voor de hele streek: hoe kunnen publieke gronden strategisch worden ingezet, niet alleen vanuit hun verkoopwaarde, maar ook vanuit hun maatschappelijke gebruikswaarde?
Het traject verliep langs twee sporen. Enerzijds voerde RLVA gesprekken met gemeenten en sectorpartners, waarin de belangrijkste kansen, knelpunten en bezorgdheden in kaart naar voren kwamen. Anderzijds bracht ILVO interessante cijfers aan het licht met hun wetenschappelijke achtergrond rond publieke (landbouw)gronden.
Tijdens het slotevenement op 16 juni in TIO3 in Ronse werden de belangrijkste inzichten uit het traject voorgesteld aan partners, gemeenten en andere betrokkenen.
“Publieke gronden worden vandaag nog vaak bekeken vanuit hun directe financiële waarde. Maar ze kunnen ook veel betekenen voor landbouwers, voor het landschap en voor de open ruimte in onze streek. Met dit traject willen we die bredere maatschappelijke waarde zichtbaar maken, zodat publieke gronden bewuster kunnen worden meegenomen in toekomstige keuzes”, zegt Oksana Vanhellemont, medewerker bij Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender.
Uit het traject kwamen enkele duidelijke signalen naar voren. Gemeenten en partners zien nood aan meer samenwerking op streekniveau, een centraal aanspreekpunt of ondersteunende structuur en een duidelijker beleidskader rond publieke gronden. Tegelijk blijft voldoende lokale vrijheid belangrijk, zodat besturen flexibel kunnen inspelen op hun eigen context en noden.
Om de inzichten verder te onderbouwen, werkte RLVAD samen met het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO). Uit de cijfers blijkt dat publieke gronden een aanzienlijke rol spelen in de streek. In het onderzochte gebied gaat het om 4.755 hectare publieke gronden, waarvan bijna 2.000 hectare landbouwgrond. Bovendien zijn 131 beroepslandbouwbedrijven sterk afhankelijk van publieke gronden. Die gronden hebben dus niet alleen een ruimtelijke of financiële betekenis, maar raken ook rechtstreeks aan de toekomst en continuïteit van landbouwbedrijven.
“De cijfers tonen dat publieke gronden een duidelijke rol spelen in de landbouwstructuur en in de ruimtelijke ontwikkeling van de streek. Een toekomstgericht grondenbeleid vraagt daarom om meer dan een louter financiële afweging. Ook de gebruikswaarde voor landbouwbedrijven, landschap, water, biodiversiteit en klimaat moet mee in beeld komen wanneer overheden keuzes maken”, zegt Anna Verhoeve, onderzoeker bij ILVO
Een passief of versnipperd beleid houdt risico’s in. Landbouwbedrijven kunnen in moeilijkheden komen wanneer cruciale gronden verdwijnen, open ruimte raakt verder versnipperd en overheden verliezen sturingsmogelijkheden op vlak van ruimtelijke ontwikkeling. Tegelijk bieden publieke gronden net kansen. Ze kunnen ingezet worden voor actieve landbouw, klimaatadaptatie, waterbuffering, biodiversiteit, landschapskwaliteit, recreatie en nieuwe gebiedscoalities.
Met het traject rond Goet te Quabeke wil RLVAD het gesprek over publieke gronden verder op gang brengen. Niet vanuit één pasklaar antwoord, maar vanuit de overtuiging dat publieke gronden een strategisch instrument kunnen zijn voor een veerkrachtige streek.
“Het LEADER-project toont aan dat toekomstgericht grondenbeleid vraagt om een evenwichtige afweging tussen financiële opbrengst en maatschappelijke meerwaarde, maar ook een sterke samenwerking met uiteenlopende partners. Of anders gezegd: publieke grond verdient een publieke visie” besluit Oksana Vanhellemont.
