Op de voormalige site van de Jochri Manege aan de Frans Robberechtsstraat in Wemmel wordt een nieuw woonproject met 56 woningen gerealiseerd door Huysman Bouw nv. Voorafgaand aan deze verkaveling voeren archeologen van Group Van Vooren nv momenteel een opgraving uit als verplicht deel van de Vlaamse archeologieregelgeving. Deze wetgeving heeft als doel het potentieel voor archeologisch kenniswinst in te schatten en indien nodig te onderzoeken vooraleer de bouwwerken beginnen. Hoewel er bij het vooronderzoek al een verhoogd archeologisch potentieel werd opgemerkt, levert de opgraving nu een uitzonderlijke ontdekking op: onder de terreinen van de manege bleek er een volledig Romeins villadomein uit de 1ste à 2de eeuw na Chr. verborgen te liggen.
Er zijn reeds verschillende Romeinse villa’s in Vlaanderen bekend. Dergelijke volledig bewaarde villadomeinen zijn echter zeldzaam. De archeologen kunnen hierdoor niet enkel onderzoek uitvoeren op de funderingen van de villa, maar ook op alle bijgebouwen die deel uitmaakten van het domein. Dat biedt een unieke inkijk in het dagelijkse leven op een Romeins villadomein. Welke activiteiten vonden er plaats? Wie woonde er zoal op het domein? Waar werden de bewoners begraven? De opgraving kan zo antwoorden geven op vragen die zelden zo volledig onderzocht kunnen worden.
Een porticusvilla
Het aangetroffen villagebouw van ongeveer 30 meter breed en 14 meter diep behoort tot het type van de zogenaamde porticusvilla. Dit type van villa bestaat uit een grote zaal, met een brede zuilengalerij die de voorzijde ervan markeert: de porticus. Deze porticus wordt aan weerszijden geflankeerd door twee vooruit stekende hoekkamers (hoekrisalieten). Bij grotere villae zijn vaak ook zijvleugels met bedrijfsgebouwen aanwezig, met het woongedeelte centraal op het domein.
De funderingen van de villa zijn opgebouwd uit rolkeien, een bouwmateriaal dat in de regio gemakkelijk te ontginnen was en ook bekend is van de Romeinse vicus van Asse. De bovenbouw was vermoedelijk deels in hout uitgevoerd. De funderingen zijn slechts beperkt bewaard gebleven, vaak tot een dikte van ongeveer tien centimeter. Ze zijn op sommige plaatsen zelfs volledig verdwenen. Tussen de stenen funderingen werden echter duidelijke paalkuilen aangetroffen van een oudere, houten voorganger.
Het villadomein in Wemmel was omgeven door twee parallelle grachten die in het noorden samen kwamen in één gracht. Hierdoor kan het oppervlak van het domein vrij nauwkeurig vastgesteld worden op 1,8 ha. In vergelijking met het soortgelijke villadomein van Dilbeek (circa 5,5 ha) is het domein in Wemmel kleiner. De afmetingen en indeling van de hoofdgebouwen en de opbouw van de grachtstructuur en de positie van de bijgebouwen zijn voor Wemmel en Dilbeek echter zeer gelijklopend.
“Het verhaal van Vlaanderen is overal rondom ons, ook onder onze voeten. Dit is nog maar het tweede Romeinse villadomein dat we volledig kunnen onderzoeken en het was twee keer bij ons in de Vlaamse Rand: eerst in Dilbeek en nu in Wemmel. Alle vondsten worden veiliggesteld, zodat we zoveel mogelijk nieuwe dingen kunnen leren over ons Romeins hoofdstuk”, aldus Ben Weyts, minister bevoegd voor Onroerend Erfgoed
Opmerkelijk is dat er in de jaren 1950, op zo’n 750 meter ten westen van de huidige site, reeds resten van een Romeinse gebouwen werden opgegraven. Daarbij kwamen onder meer een kelderstructuur en een waterput aan het licht, mogelijk eveneens behorend tot een villadomein. Dit doet vermoeden dat de Frans Robberechtsstraat mogelijk teruggaat op een Romeins wegtracé.
Mooie vondsten
Tijdens de opgraving werden in verschillende sporen, en vooral in de grachten, tal van bijzondere vondsten gedaan. Het gaat hier om typisch Romeins materiaal zoals bestempeld aardewerk (terra sigillata), amforen en ruwwandig aardewerk. Daarnaast wordt het terrein door de archeologen volledig afgespeurd met metaaldetectors waarbij er al enkele mooie fibulae (mantelspelden) werden aangetroffen.
Hoe gaat het nu verder?
De archeologen graven nog enkele weken verder tot het volledige terrein is onderzocht. Alle aangetroffen archeologische sporen worden geregistreerd en grondig in kaart gebracht. Hierbij worden er coupes (doorsneden) gemaakt om de grondsporen te kunnen analyseren. Alle vondsten worden ingezameld en er worden stalen genomen uit onder andere waterputten, die later kunnen bijdragen aan een landschaps- en milieureconstructie.
Na afloop van het veldwerk wordt het terrein opnieuw gedicht en kan de bouwheer starten met de geplande verkavelingswerken. Uiteindelijk volgt een uitgebreide verwerking van alle gegevens dat zal resulteren in een eindverslag. De verwachting is dat het onderzoek nieuwe inzichten zal opleveren in het dagelijks leven tijdens de Romeinse periode in de regio, en in het bijzonder over dit uitzonderlijk goed bewaarde villadomein in Wemmel.
