Tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn de littekens van dit verwoestende conflict nog altijd zichtbaar in ons landschap – al moet je soms goed kijken. Dankzij oude luchtfoto’s, gedreven lokale werkgroepen en een sterk erfgoednetwerk worden deze sporen opnieuw in kaart gebracht en verteld. In Geetbets, Zoutleeuw en Kortenaken worden initiatieven opgezet om deze zichtbare en tastbare herinneringen te bewaren, te duiden en te herdenken. Onze Intergemeentelijk Onroerenderfgoeddienst Zuid-Hageland (IOED) ondersteunt en werkt mee aan deze initiatieven.
In Geetbets wordt in samenwerking met de gemeente en de heemkundige kring Limes Gatia gewerkt aan een inventarisatie van relicten uit de Tweede Wereldoorlog, zichtbaar op luchtfoto’s uit 1944 en 1945. Vooral sporen van vliegtuigcrashes en inslagen van vliegende bommen worden opgespoord.
Dankzij deze luchtbeelden wordt zichtbaar waar het landschap letterlijk is getekend door oorlog. De foto’s tonen bomkraters, wrakstukken en verstoorde akkers – stille getuigen van gebeurtenissen die zich toen hoog boven onze hoofden afspeelden.
Zodra de locaties van deze incidenten duidelijk zijn, zal er op 5 oktober een begeleide fietstocht georganiseerd worden. Tijdens deze tocht worden de deelnemers meegenomen langs de exacte plekken waar ooit vliegtuigen neerstortten of bommen insloegen, aangevuld met duiding en verhalen. Zo wordt het verleden tastbaar in het landschap van vandaag.
Ook in Zoutleeuw laat het landschap nog sporen zien van het oorlogsgeweld. Hier wordt een bijzonder project uitgewerkt rond een concrete gebeurtenis: de crash van een Britse bommenwerper in 1943.
Op 29 mei van dat jaar steeg Halifax DT-804 van het 35ste squadron van de Royal Air Force op in het Britse Graveley. Het toestel was op weg naar Duitsland, om deel te nemen aan een zwaar bombardement op het industriële Barmen-district van Wuppertal. Op de terugweg werd het vliegtuig onderschept door de Duitse nachtjager luitenant Heinz-Wolfgang Schnauffer – de meest succesvolle nachtjager van Nazi-Duitsland.
De Halifax werd geraakt en stortte neer in een veld langs de Durasweg in Zoutleeuw. Slechts één van de zeven bemanningsleden overleefde de crash, ondanks zes schotwonden. Hij kon zich eerst nog verstoppen, maar werd uiteindelijk toch opgepakt door de bezetter.
Een lokale werkgroep, het Halifax Comité, heeft het volledige verhaal van DT-804 gereconstrueerd en de exacte crashsite gelokaliseerd. Uit respect en erkentelijkheid voor de bemanning, die hun leven gaf voor onze vrijheid, wil men ter plaatse een gedenksteen en een infobord plaatsen. Zo blijft hun verhaal bewaard voor toekomstige generaties. Op 28 en 29 september 2025 vinden verschillende activiteiten plaats.
In Kortenaken wordt volop ingezet op het herinneren van de Tweede Wereldoorlog met het project Kortenaken Herinnert ... en zal nooit vergeten. Op 8 mei, de symbolische datum van de capitulatie van Nazi-Duitsland, ging het project officieel van start met de opening van een unieke tentoonstelling.
Centraal in deze expo staan luchtfoto’s van juni 1945 – genomen net na het einde van de oorlog. Deze beelden geven een authentiek beeld van het landschap op dat moment, inclusief sporen van militaire activiteit, vernielingen en aanpassingen aan het terrein.
In alle deelgemeenten werd bij elke oude luchtfoto ook een actuele foto geplaatst. Bezoekers kunnen zo met eigen ogen zien hoe het landschap veranderd is – of in sommige gevallen verrassend gelijk is gebleven.
De tentoonstelling bevat ook teasers van verhalen die zullen verschijnen in een boek dat in november van dit jaar uitkomt. Dit boek verzamelt tal van persoonlijke en lokale getuigenissen uit de oorlogsjaren in Kortenaken. Het worden verhalen van moed, verlies, verzet en samenwerking – verhalen die generaties lang werden doorverteld, en nu eindelijk een vaste plek krijgen in het collectieve geheugen van de gemeente.
Deze foto’s tonen ons dat landschap méér is dan natuur en bebouwing alleen. Het is ook een archief – een plek waar het verleden nog voelbaar is, als je weet waar je moet kijken. Luchtfoto’s uit de oorlogsjaren brengen deze verborgen geschiedenis opnieuw aan het licht.
Of het nu gaat om een veld in Zoutleeuw waar ooit een bommenwerper neerstortte, bommenkraters in Landen, een grasvlakte in Geetbets waar een V-bom insloeg, of een erf in Kortenaken dat in 1945 nog vol puin lag – elk van deze plekken vertelt een verhaal. En elk van die verhalen draagt bij aan ons collectief geheugen.
Door deze sporen zichtbaar te maken en te delen met het brede publiek, toont het landschap zich als een stille getuige van een donkere periode, en tegelijk als bron van herinnering, bewustwording en verbondenheid.
De IOED Zuid-Hageland vraagt dan ook hulp om deze relicten en verhalen te inventariseren! Ga je mee op onderzoek?