56 kilometer nieuwe hagen en heggen

Maar ook buiten de Westhoek zijn hagen en heggen vandaag belangrijker dan ooit. Ze fungeren als groene stapstenen tussen natuurgebieden, bieden nest- en schuilplaatsen aan talloze soorten en helpen onze omgeving weerbaarder te maken tegen de gevolgen van de klimaatverandering. Door regenwater beter vast te houden, erosie te beperken en verkoeling te brengen tijdens warme periodes leveren ze een belangrijke bijdrage aan een klimaatrobuust Vlaanderen. 

Jurgen Vanlerberghe, gedeputeerde provincie West-Vlaanderen en voorzitter van drie West-Vlaamse Regionale Landschappen: “Hagen en heggen zijn veel meer dan perceelsgrenzen. Ze verbinden natuur, landbouw en mensen. Ze maken onze omgeving aantrekkelijker, helpen ons wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering en versterken de identiteit van onze streken. Met hun expertise en hun sterke lokale verankering tonen de Regionale Landschappen elke dag dat investeren in landschap rendeert, voor vandaag én voor de generaties na ons.”

Een haag of heg aanplanten begint lang vóór de eerste schop de grond ingaat. Regionale Landschappen begeleiden steden en gemeenten, landbouwers, bedrijven, verenigingen en particuliere eigenaars van idee tot uitvoering. Ze geven advies, maken ontwerpen, zoeken geschikte subsidies, begeleiden vergunningsprocedures, organiseren aanbestedingen, coördineren de uitvoering en ondersteunen, waar nodig, ook het latere beheer. 

Afhankelijk van de regio en de beschikbare partners nemen de Regionale Landschappen één of meerdere van deze rollen op. Die brede expertise maakt hen vandaag tot dé landschapsbouwers van Vlaanderen. Achter elke nieuwe haag of heg schuilt immers een traject van overleg, terreinbezoeken, technische kennis en samenwerking met lokale partners. 

Heel wat lokale besturen doen een beroep op hun Regionaal Landschap om hun ambities rond landschap, klimaat en open ruimte waar te maken. Zo ondersteunen de Regionale Landschappen gemeenten bij de opmaak van groenplannen, de inrichting van de publieke ruimte en de aanleg van nieuwe hagen, heggen en houtkanten. 

Het Vlaams Houtkantenplan is daar een mooi voorbeeld van. Heel wat gemeenten rekenen op hun Regionaal Landschap om projecten uit te werken, subsidies aan te vragen en de uitvoering te begeleiden. Zo ondersteunde Regionaal Landschap West-Vlaamse Hart de gemeente Wielsbeke bij de aanleg van nieuwe houtkanten, hagen, bomen en bloemrijk grasland. Van het plantplan en de subsidieaanvraag tot de aanbesteding en de coördinatie van de werken begeleidde het Regionaal Landschap het volledige traject. 

Via het project Bomenplan ondersteunen de West-Vlaamse Regionale Landschappen en de Provincie West-Vlaanderen steden en gemeenten bovendien bij de inventarisatie van hun bomenbestand, het opmaken van kansenkaarten voor nieuwe aanplantingen en de voorbereiding van nieuwe plantprojecten. Ook het latere beheer krijgt daarbij de nodige aandacht via advies, beheerplannen en onderhoudswerken. 

Jan De Potter, schepen van Omgeving in Wielsbeke: “Via het Houtkantenplan en met de steun van Regionaal Landschap West-Vlaamse Hart versterken we doelgericht het groene karakter van onze gemeente. Langs de tragewegenverbinding tussen Ooigem en Hulste realiseren we een groen lint van 1,2 km, bestaande uit bomen, hagen, houtkanten en bloemrijk grasland, goed voor meer biodiversiteit en een aangenamere leefomgeving. Als gemeente nemen we hierin onze verantwoordelijkheid en geven we concreet uitvoering aan de ambities uit ons meerjarenplan rond klimaat, open ruimte en trage wegen. Zo investeren we vandaag in een sterker en duurzamer landschap voor morgen.” 

Niet alleen lokale besturen vinden de weg naar de Regionale Landschappen. Ook landbouwers en particuliere eigenaars uit het buitengebied  kunnen rekenen op begeleiding bij de aanleg van kleine landschapselementen. Via landschapsplannen krijgen zij advies op maat, een doordacht ontwerp en ondersteuning bij de uitvoering van de plantwerken. Zo ontstaan elk jaar honderden nieuwe hagen, heggen, houtkanten en bomen die het landschap opnieuw structuur geven. 

Bram Liefooghe, landbouwer in Ieper: “Vele jaren geleden plantten de buren hagen aan via het Regionaal Landschap Westhoek. Mijn ouders zijn gevolgd en nu zitten we al aan een zoveelste fase waarbij er hoogstambomen aangeplant worden aan de rand van het perceel. Wij hebben zelf ideeën en die leggen we samen om te kijken wat er mogelijk is in het ontwerp.” 

Ook inwoners kunnen hun steentje bijdragen. Vanaf september loopt in heel wat Regionale Landschappen opnieuw de actie Behaag je tuin. Via deze samenaankoop kunnen inwoners kwalitatief, streekeigen plantgoed bestellen dat perfect aangepast is aan onze bodem en ons klimaat. Een gemengde haag met soorten zoals meidoorn, haagbeuk, veldesdoorn of sleedoorn biedt voedsel en schuilplaatsen aan vogels, vlinders en andere nuttige dieren. Tegelijk zorgt ze voor meer privacy, minder wind en meer groen rond de woning. 

Met Behaag je tuin tonen de Regionale Landschappen dat iedereen kan bijdragen aan een sterker landschap. Of het nu gaat om enkele meters haag in een voortuin of een langere perceelsrand op het platteland: elke haag helpt mee om Vlaanderen aantrekkelijker, klimaatrobuuster en biodiverser te maken. 

Een haag planten is één ding, ze goed beheren is minstens even belangrijk. Zonder
onderhoud veroudert een haag sneller, ontstaan er open plekken en vermindert haar
waarde voor landschap én natuur. Traditioneel werden hagen daarom regelmatig
geschoren of gefaseerd gesnoeid, zodat ze dicht en vitaal bleven.
In de Westhoek leeft ook de eeuwenoude techniek van het haagvlechten verder. Daarbij worden de stammen van struiken gedeeltelijk ingesneden en schuin neergelegd, waarna ze tussen staanders worden gevlochten. De planten blijven verder groeien, maar vormen opnieuw een dichte, levende afsluiting. Vroeger hield men zo vee binnen zonder draad of prikkeldraad. Vandaag wordt haagvlechten opnieuw gewaardeerd als cultureel erfgoed én als een ecologisch waardevolle beheervorm die een veilige schuilplaats biedt aan vogels en kleine zoogdieren.

Goed beheer vraagt vakkennis. Op het juiste moment snoeien, voldoende bloeiende en besdragende takken behouden en rekening houden met broedende vogels maken het verschil tussen een gewone haag en een waardevol landschapselement. Daarom werkt Regionaal Landschap Westhoek nauw samen met vzw ’t Boerenlandschap, dat landbouwers en grondeigenaars ondersteunt bij het machinaal onderhoud van hagen. Jaarlijks scheren de chauffeurs van de organisatie meer dan 40 kilometer hagen, goed voor een aanzienlijk aandeel van alle hagen die de Regionale Landschappen in Vlaanderen beheren.

De cijfers van 2025 tonen dat de Regionale Landschappen overal in Vlaanderen een tastbare bijdrage leveren aan een kwaliteitsvol landschap. Niet met één groot project, maar met honderden kleinere en grotere initiatieven die samen een zichtbaar verschil maken.

Van de historische hagen in de Westhoek tot nieuwe houtkanten in Wielsbeke, van landschapsplannen voor landbouwers tot duizenden streekeigen planten in particuliere tuinen: overal bouwen Regionale Landschappen samen met lokale besturen, landbouwers, partners en inwoners aan een landschap dat klaar is voor de uitdagingen van morgen. Meter na meter, haag na haag.